Институти илмию тадқиқотии сайёҳӣ ва соҳибкорӣ

МАҚОЛА

Тоҷикистон ва Чин: шарикии стратегӣ дар марҳалаи нави муносибатҳои байналмилалӣ

Тоҷикистон ва Чин: шарикии стратегӣ дар марҳалаи нави муносибатҳои байналмилалӣ
Ба роҳ мондан ва таҳкими муносибатҳои дӯстона бо кишварҳои ҳамсоя ва шарикони боэътимоди байналмилалӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад. Дар шароити муосири муносибатҳои байналмилалӣ, ки бо тағйирёбии низоми геосиёсӣ, рақобатҳои иқтисодӣ, афзоиши таҳдидҳои амниятӣ ва зарурати рушди устувор тавсиф мешавад, густариши ҳамкориҳои мутақобилан судманд бо Ҷумҳурии Мардумии Чин барои Тоҷикистон аҳаммияти хосса дорад.
Муносибатҳои Тоҷикистону Чин дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ аз доираи робитаҳои маъмулӣ берун рафта, ба сатҳи шарикии ҳамаҷонибаи стратегӣ расидаанд. Ин сатҳи ҳамкорӣ танҳо ба манфиатҳои иқтисодӣ маҳдуд набуда, самтҳои сиёсӣ, амниятӣ, сармоягузорӣ, нақлиёт, энергетика, технологияҳои муосир, маориф, фарҳанг ва робитаҳои гуманитариро фаро мегирад. Маҳз ҳамин фарогирӣ нишон медиҳад, ки ҳамкории ду кишвар хусусияти дарозмуддат, низомманд ва стратегӣ касб намудааст.
Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин, ки аз 11 то 14 майи соли 2026 баргузор гардид, дар таърихи муносибатҳои дуҷониба марҳалаи муҳим ба ҳисоб меравад. Ин сафар на танҳо як рӯйдоди дипломатӣ, балки нишонаи равшани эътимоди сиёсӣ, мувофиқати манфиатҳои стратегӣ ва омодагии ҷонибҳо барои густариши ҳамкориҳо дар шароити нави ҷаҳонӣ мебошад.
Дар ҷараёни музокироти сатҳи олӣ роҳбарони ду давлат масъалаҳои муҳимми ҳамкориҳои дуҷониба ва бисёрҷонибаро баррасӣ намуда, ба рушди минбаъдаи робитаҳо дар соҳаҳои иқтисод, сармоягузорӣ, саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ, технологияҳои рақамӣ ва амният таваҷҷуҳи махсус зоҳир карданд. Имзои Изҳороти муштараки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин роҷеъ ба таъмиқи ҳамкории ҳамаҷониба ва шарикии стратегӣ дар даврони нав, инчунин Аҳднома оид ба ҳамҷавории неку абадӣ, дӯстӣ ва ҳамкорӣ, мазмуну моҳияти нави муносибатҳои ду кишварро ифода менамояд.
Аз нигоҳи таҳлили муносибатҳои байналмилалӣ, чунин санадҳо танҳо ҳуҷҷатҳои расмии дипломатӣ нестанд. Онҳо заминаи ҳуқуқӣ ва сиёсиро барои рушди дарозмуддати ҳамкорӣ фароҳам оварда, сатҳи эътимоди байнидавлатиро мустаҳкам месозанд. Шиори «Дӯстӣ – абадан, душманӣ – ҳеҷ гоҳ» дар ин замина рамзи сиёсати ҳамҷавории нек, эҳтироми мутақобила ва иродаи муштараки ду давлат барои ҳифзи суботу рушди минтақа мебошад.
Яке аз самтҳои калидии муносибатҳои Тоҷикистону Чин ҳамкории иқтисодӣ ва сармоягузорӣ мебошад. Ҷумҳурии Мардумии Чин имрӯз яке аз шарикони асосии тиҷоратӣ ва сармоягузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ҳузури ширкатҳои чинӣ дар татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ, сохтмони роҳҳо, нақбҳо, иншооти энергетикӣ ва корхонаҳои саноатӣ ба рушди иқтисоди миллӣ, беҳтар гардидани шабакаҳои нақлиётӣ ва афзоиши имкониятҳои истеҳсолӣ мусоидат менамояд.
Дар ин раванд, Тоҷикистон барои Чин на танҳо як шарики ҳамсоя, балки кишвари дорои мавқеи муҳими геостратегӣ дар Осиёи Марказӣ мебошад. Тоҷикистон метавонад ҳамчун пули иртиботӣ байни Чин, Осиёи Марказӣ, Афғонистон ва дигар самтҳои минтақавӣ нақш бозад. Аз ин рӯ, ҳамкории ду кишвар дар доираи ташаббуси «Як камарбанд – як роҳ» барои рушди инфрасохтор, густариши тиҷорат, беҳтар намудани робитаҳои логистикӣ ва афзоиши имкониятҳои транзитии Тоҷикистон аҳаммияти бузург дорад.
Самти дигаре, ки дар сафари давлатии мазкур аҳаммияти махсус пайдо кард, рушди технологияҳои муосир, рақамикунонӣ ва зеҳни сунъӣ мебошад. Имзои санадҳо оид ба таъсиси Маркази муштараки ҳамкорӣ дар татбиқи зеҳни сунъии Чин – Тоҷикистон ва густариши ҳамкорӣ дар соҳаи эътимоди рақамӣ нишон медиҳад, ки муносибатҳои ду кишвар ба марҳалаи нави технологӣ ворид мешаванд. Барои Тоҷикистон чунин ҳамкорӣ метавонад дар рақамикунонии идоракунӣ, рушди иқтисоди рақамӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои инноватсионӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ нақши муҳим бозад.
Ҳамкории Тоҷикистону Чин дар соҳаи кишоварзӣ низ дорои аҳаммияти стратегӣ мебошад. Таъсиси Парки инноватсионии илмию техникии кишоварзии Тоҷикистону Чин метавонад барои истифодаи технологияҳои муосир дар истеҳсолот, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, баланд бардоштани сифати маҳсулот ва афзоиши иқтидори содиротии кишвар мусоидат намояд. Дар баробари ин, санадҳои марбут ба содироти маҳсулоти кишоварзӣ ба бозори Чин барои истеҳсолкунандагони тоҷик имкониятҳои нав фароҳам меоранд.
Дар самти амният низ ҳамкории Тоҷикистону Чин аҳаммияти хосса дорад. Дар ин замина, ҳамкории ду кишвар дар доираи Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони Милали Муттаҳид ва дигар ниҳодҳои байналмилалӣ барои таҳкими суботи минтақавӣ муҳим арзёбӣ мегардад.
Бояд таъкид намуд, ки муносибатҳои Тоҷикистону Чин танҳо дар доираи сиёсати амниятӣ ва иқтисодӣ маҳдуд намешаванд. Решаҳои таърихии робитаҳои ду халқ ба давраи Роҳи Бузурги Абрешим мерасанд. Ин воқеият ба муносибатҳои муосири ду кишвар заминаи фарҳангӣ ва тамаддунӣ мебахшад. Имрӯз ҳамкориҳои илмию таълимӣ, табодули донишҷӯён, омӯзиши забони чинӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олии Тоҷикистон, фаъолияти марказҳои Конфутсий ва рушди робитаҳои фарҳангӣ ба таҳкими дӯстии байни мардумон мусоидат мекунанд.
Дар ин замина, сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Ордени «Дӯстӣ»-и Ҷумҳурии Мардумии Чин дар соли 2024 ҳамчун рамзи эътирофи саҳми Тоҷикистон ва Пешвои миллат дар таҳкими дӯстӣ, ҳамсоягии нек ва шарикии ҳамаҷонибаи стратегии ду кишвар арзёбӣ мегардад. Ин рӯйдод нишон дод, ки муносибатҳои Тоҷикистону Чин танҳо бар асоси манфиатҳои ҷорӣ, балки дар пояи эътимоди сиёсӣ, эҳтироми мутақобила ва иродаи дарозмуддати давлатҳо бунёд ёфтаанд.
Дар маҷмӯъ, сафари давлатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин марҳалаи нави ҳамкориҳои стратегии ду кишварро боз намуд. Натиҷаҳои ин сафар барои ҷалби сармоя, рушди инфрасохтор, тақвияти иқтисоди рақамӣ, густариши ҳамкориҳои илмӣ, таъмини амнияти минтақавӣ ва таҳкими ҷойгоҳи байналмилалии Тоҷикистон аҳаммияти муҳим доранд.
Бо назардошти вазъи мураккаби ҷаҳони муосир, шарикии Тоҷикистону Чин метавонад ҳамчун намунаи ҳамкории созанда, мутавозин ва мутақобилан судманд арзёбӣ гардад. Ин муносибатҳо барои Тоҷикистон на танҳо омили рушди иқтисодӣ, балки василаи таҳкими суботи сиёсӣ, баланд бардоштани иқтидори технологӣ ва густариши нуфузи байналмилалӣ мебошанд. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки Тоҷикистон ва Чин дар марҳалаи кунунӣ на танҳо шарикони стратегӣ, балки ҷонибдорони рушди муштарак, суботи минтақавӣ ва ҳамкории дарозмуддати байналмилалӣ мебошанд.
Сармутахассиси шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ
ва кадрҳои Институти илмию таҳқиқотии
сайёҳӣ ва соҳибкории ДБССТ
Қурбонов Э. Т.